Waarom ‘loslaten’ het slechtste advies is dat je krijgt

Bijna iedereen die bij mij aan tafel komt met een partner, een zoon of een moeder die drinkt, heeft het al honderd keer gehoord.

Je moet leren loslaten.

Het is goed bedoeld. En het klopt zelden.

Loslaten wordt gebracht als een schakelaar. Alsof je op een ochtend wakker wordt en besluit om niet meer te malen — niet meer te luisteren of de auto goed op de oprit komt, niet meer te rekenen hoeveel er nog in de fles zit, niet meer wakker te liggen van een telefoon die niet overgaat.

Zo werkt het bij niemand.

Wat er in de praktijk gebeurt is dit. Mensen die het serieus proberen, doen meestal één van twee dingen. Ze trekken zich helemaal terug — geen contact meer, niet meer vragen, niet meer helpen — en voelen zich schuldig. Of ze houden juist harder vast, regelen nog wat meer, dekken nog een keer af, en voelen zich schuldig. Twee tegenovergestelde bewegingen, dezelfde uitkomst.

Dat komt doordat loslaten geen handeling is. Het is een gevolg. Je kunt er niet rechtstreeks op sturen, net zomin als je jezelf in slaap kunt besluiten.

Wat er wél kan

Er is een onderscheid dat in mijn spreekkamer bijna altijd iets in beweging brengt, en het is kleiner dan je denkt.

Je hoeft niet te stoppen met zorgen. Je kunt stoppen met het overnemen van de gevolgen.

Dat zijn twee verschillende dingen, en het verschil is bijna alles.

Zorgen is: je maakt je druk, je houdt van iemand, je blijft bereikbaar. Dat hoeft niet weg, en het is ook niet je fout.

De gevolgen overnemen is iets anders. Dat is de werkgever bellen met een smoes. De boete betalen. Het gesprek voeren dat de ander zelf had moeten voeren. De schade opruimen voordat iemand anders het ziet.

Elke keer dat jij een gevolg wegneemt, haal je een stukje werkelijkheid weg — de werkelijkheid waar diegene op enig moment tegenaan moet lopen om te bewegen. Je doet het uit liefde. En het houdt de boel in stand. Dat is een pijnlijke zin om te lezen, en ik schrijf hem niet om je een schuldgevoel te geven. Je deed wat elk normaal mens doet als iemand van wie je houdt dreigt te vallen: je vangt die persoon op.

En er hoort meteen een tweede helft bij, want zonder die helft wordt dit straffen. Naast het niet langer wegnemen van gevolgen: laat merken wanneer het wél goed gaat. Een avond zonder drank, een gesprek dat gewoon een gesprek was — daar iets over zeggen doet meer dan je denkt. Beide helften samen zijn het punt. Alleen de eerste is een strafmaatregel.

Iets wat ongemakkelijk ligt

In dit verhaal is degene die drinkt niet de schurk.

En jij bent niet degene die het had moeten redden.

Ik weet dat dat schuurt, want er is meestal genoeg gebeurd om wél iemand aan te wijzen. Maar zodra er in een gezin een schuldige is, krijgt iedereen een vaste rol — de zieke, de redder, degene die zich groot houdt, degene die niks meer vraagt. En rollen zijn taai. Ze houden mensen op hun plek, ook als iedereen weg wil.

Jullie zitten in hetzelfde systeem. Dat systeem heeft jullie allebei iets gegeven wat niemand heeft gekozen.

Tot slot

Ik ga je niet vertellen dat dit makkelijk is, of dat er aan het eind een moment komt waarop het opeens klaar is. Dat moment ken ik niet uit de praktijk.

Wat ik wel ken: mensen die op een gegeven moment merkten dat ze weer een eigen leven hadden naast dat van de ander. Niet in plaats van. Naast.

Dat is minder dan je hoopte. En het is meer dan waar je nu staat.